Tips tegen Kouwe Klauwe op de fiets
Door een Poolreiziger
Jan Fokke Oosterhof | Bestaansverwondering.com
Bevriezing leidt tot onomkeerbare schade
Water zet uit bij temperaturen onder nul en bevriest. Stel je je lichaam voor als een grote zak met cellen die bestaan uit water. Als een cel bevriest, zet het water uit, tot de cel knapt. Bevriezing leidt zo tot onherstelbare schade, die je kostte wat het kost moet voorkomen.
Windchill en gevoelstemperatuur
De beruchte ‘windchillfactor’ speelt een belangrijke rol bij bevriezing. Door de wind is de gevoelstemperatuur nog veel lager dan de actuele temperatuur en treedt bevriezing sneller op.
Bij gevoelstemperaturen onder -15 graden kan al na een uur letsel optreden. Bij de Elfstedentocht van 1963 traden bij een gevoelstemperatuur van -15 graden door het urenlange schaatsen tegen de krachtige oostnoordoostenwind in bevriezingsverschijnselen op. Bij het schaatsen moet je je schaatssnelheid nog eens optellen bij de windsnelheid waardoor de gevoelstemperatuur heel snel kan dalen. Bij een buitentemperatuur van -10 en een wind van 25 km per uur, voelt het al aan als -19 graden.
Bijgaand een aantal tips om bevriezing te voorkomen als je schaatst, fietst of hardloopt onder extreme condities.
Warmte VASThouden
We beginnen met een strikvraag. Wat is de functie van warme kleding? Ruim 90% van de mensen antwoordt zonder na te denken: ‘Mij warm houden!’ Dat is fout. Het juiste antwoord is: ‘Mijn warmte VASThouden’. Een subtiel maar wezenlijk verschil. Als je naar buiten gaat, gaat jouw jas jou niet opwarmen, maar jij gaat je jas opwarmen en vervolgens moet je die warmte vasthouden.
Je hoeft géén dikke jas te hebben om je warme vast te houden, wel een waar de warmte niet uit kan, dus:
- Dichte mouweinden
- Dichte hals; gebruik een buff/ shawl om een buffer te creëren
- Een sneeuwvanger in je jas. Normaal gesproken knoop je die om je middel en daarmee voorkom je dat er sneeuw in je jas komt als je onderuit gaat bij het skiën. De tweede functie is echter dat alle opgespaarde warmte onder je jas er aan de onderzijde niet uitkan. Je ondervangt dit ook met een koord in je jas.
- Het kan bijvoorbeeld bij schaatsen fijn zijn om een jas te hebben met winddichte voorzijde, maar een fleece/ ademend rugpand om overtollige warmte af te voeren. Dit voorkomt dat je te hard gaat zweten en je klamme kleding niet meer isoleert en je warmte vasthoudt.
Laagjes
Kleed je in laagjes. Laagjes zijn er niet om je dik te maken zoals een Michelin-mannetje, maar om buffers te creëren waartussen warme lucht kan blijven hangen, dus:
- Een strak zweetshirtje om je lijf van bijvoorbeeld Odlo of Craft
- Een functioneel shirt
- Een trui of fleecevest
- Een windjack; houdt koude wind buiten en lichaamswarmte binnen
Er wordt veelal een onderscheid gemaakt tussen hardshells en softshells; Een softshell vormt een ideale buitenlaag bij koud en winderig weer. De stof houdt de wind buiten, is behoorlijk waterafstotend en ademt goed, waardoor je zweten voorkomt. Een hardshell is een volledig waterdichte laag (jack/ broek) die je aandoet als het hard regent. Het nadeel is dat deze laag minder ademend vermogen heeft en daardoor tot zweten leidt. Een softshell is dus beter als je actief gaat sporten en het regent niet hard.
Zweten is fout
Zweet maakt kleding nat. Natte kleding isoleert niet meer. Neem bijvoorbeeld een donsjas. Stel je die voor als een grote zak donsveertjes. De warmte van je lichaam blijft tussen de veertjes hangen en daarmee creëert de jas een buffer die voorkomt dat de warmte ontsnapt. Als dons nat wordt, plakken de veertjes aan elkaar en stopt de werking. Dat is met name bij kamperen het risico bij donsslaapzakken in combinatie met condens.
- Laagjes dus, maar zo weinig mogelijk laagjes en anders ‘afpellen’ tot het zweten stopt
- Bij zweten: ventileren. Laat de overtollige lichaamswarmte (na een klim of versnelling) even ontsnappen tijdens of na de inspanning. Zet je jas even open aan de bovenzijde, waarna de warme lucht opstijgt en verdwijnt.
- Bij regen: draag een windjack/ hardshell die waterdicht is en die voorkomt dat dons nat wordt. Zo blijft de werking van dons behouden.
- Bij pauze: een extra laag aantrekken om warmte vast te houden bij zitten. Je beweegt nu niet, produceert geen extra warmte en zweten vormt dus een kleiner risico.
Extremiteiten beschermen
Bescherm vooral de uitstekende, slecht doorbloede delen van je lichaam zoals tenen, vingers, neus, oren.
- Gebruik vochtarme vaseline of Uierzalf en smeer bijvoorbeeld je gezicht goed in (in de volksmond ‘uieren’)
- Draag een beschermende bril tegen bevroren ogen (Dat is niet fijn en dat is een understatement)
- Bij bevroren vingertopjes: armzwaaien om (warm) bloed naar je vingers te slingeren en je bloedsomloop op gang te houden.
- Bescherm je lippen met (vettige/ vochtarme) balsem
- Blijf eten; je motor heeft meer energie nodig om warmte te produceren en de koude buiten te houden
- Adem in door een buff (shawl) en voorkom dat je lichaam koud wordt door de ingeademde koude lucht
- Verwarm de drie-eenheid HHH (Handen, Heupen, Hoofd) want daar verlies je de meeste warmte. Draag dus een warme muts, handschoenen en bijvoorbeeld een winddichte bodywarmer.
- Pauzeer altijd uit de wind
Bij einde activiteiten
Verwissel je kleren. De verleiding bestaat om meteen lekker lui onderuit te ploffen met een drankje. Je blijft dan in je natte kloffie zitten. Doe dat niet want:
- Het is oncomfortabel
- Het is vies
- Natte kleding isoleert niet
- Het kost je lichaam heel veel energie om de natte kleding te drogen (door verdampen)
- Je herstelt niet goed
Droog je goed af, want daar word je lekker warm van. Je koude huid wordt gestimuleerd en het bloed gaat weer stromen. Trek zo snel mogelijk weer warme, droge kleren aan. Deze kleding vangt de laatste warmte op die nog uit je lichaam komt na het sporten.
Voordat je naar buiten gaat- Warm drinken; met warme drank in de maag gaat je lichaam meer warmte produceren, die je vervolgens moet vasthouden met je kleding voordat je naar buiten gaat.
- Geen alcohol; alcohol zorgt ervoor dat je poriën openstaan waardoor je (te)veel warmte verliest
- Zorg dat je warme voeten hebt voordat je naar buiten gaat en houd ze warm.
- 100 x (of 250 x)opdrukken met je kleren aan. Je produceert warmte voordat je naar buiten gaat waarmee je je kleding opwarmt en die in je kleding blijft hangen. Je gaat dus al warm naar buiten. Dit gaat ook op voor kamperen. Zorg dat je altijd warm je slaapzak ingaat door bijvoorbeeld eerst een rondje te rennen. Je warmt je slaapzak veel sneller op en hebt minder last van die rotte koude voeten. Zorg wel dat je een mummy slaapzak hebt en geen dekenmodel (grotere opening aan bovenzijde en sowieso ruimer waardoor je met je lichaam meer warmte moet produceren) en dat je het koortje bovenaan goed dichtsnoert. Een warme slaapzak warmt je niet op, maar houdt je warmte vast.
- Verwarm kleding op de kachel
- Bedenk dat je straks uitgeput, nat, klam en koud binnenstrompelt. Leg dus alles binnen handbereik klaar: een lekkere handdoek, droge kleding en een thermosfles met warme koffie (die niet te strak dicht zit, gezien je kouwe klauwe straks, om met de titel van dit stukje te eindigen).
